AI Act w urzędzie: co obowiązuje, a co przesunięto

Najważniejsze obowiązki AI Act dla systemów wysokiego ryzyka nie weszły w życie 2 sierpnia 2026 r., jak pierwotnie planowano. Unia Europejska przesunęła ten termin na 2 grudnia 2027 r. Nie oznacza to jednak, że urząd może odłożyć temat: zakazy i obowiązek zapewnienia kompetencji AI obowiązują już od lutego 2025 r., a przepisy o przejrzystości weszły w życie 2 sierpnia 2026 r. zgodnie z pierwotnym planem. Poniżej porządkujemy, co dokładnie się zmieniło i co z tego wynika dla jednostki samorządu terytorialnego.

Skąd przesunięcie: pakiet „cyfrowy omnibus”

W listopadzie 2025 r. Komisja Europejska zaproponowała pakiet zmian upraszczających przepisy cyfrowe, w tym nowelizację AI Act. Parlament Europejski przyjął ją 16 czerwca 2026 r., Rada UE — 29 czerwca, a 8 lipca akt został podpisany. Nowelizacja została opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 24 lipca 2026 r. jako rozporządzenie (UE) 2026/1744 i weszła w życie 27 lipca 2026 r.

Najważniejsze zmiany terminów są następujące. Obowiązki dla samodzielnych systemów wysokiego ryzyka z załącznika III przesunięto z 2 sierpnia 2026 r. na 2 grudnia 2027 r. Obowiązki dla systemów AI będących elementami produktów objętych sektorowym prawem bezpieczeństwa (np. wyroby medyczne, maszyny) przesunięto z 2 sierpnia 2027 r. na 2 sierpnia 2028 r. Są to daty sztywne — w toku negocjacji odrzucono propozycję, by uzależniać je od dostępności norm technicznych.

Co obowiązuje już od 2025 r.

Dwie grupy przepisów AI Act stosuje się od 2 lutego 2025 r. i przesunięcie ich nie dotyczy.

Praktyki zakazane (art. 5). Dla urzędu najistotniejsze są dwa zakazy: scoring społeczny, czyli ocenianie lub klasyfikowanie osób na podstawie ich zachowań społecznych lub cech w sposób prowadzący do gorszego traktowania w oderwaniu od kontekstu, oraz rozpoznawanie emocji pracowników w miejscu pracy (poza wąskimi wyjątkami medycznymi i bezpieczeństwa). Nowelizacja dodaje do tej listy zakaz systemów służących do tworzenia niekonsensualnych treści intymnych, ze stosowaniem od 2 grudnia 2026 r.

Kompetencje AI (art. 4). Podmioty korzystające z systemów AI — w tym urzędy — mają obowiązek zapewnić, w najlepszym możliwym zakresie, odpowiedni poziom kompetencji AI u pracowników, którzy z tych systemów korzystają. W praktyce oznacza to szkolenia i zasady korzystania dopasowane do tego, kto i do czego używa AI w urzędzie.

Co weszło w życie 2 sierpnia 2026 r.: przejrzystość

Przepisy o przejrzystości (art. 50 AI Act) nie zostały przesunięte i obowiązują od 2 sierpnia 2026 r. Dla urzędu oznaczają trzy rzeczy.

Po pierwsze, osoba korzystająca z systemu AI przeznaczonego do bezpośredniej interakcji — na przykład chatbota na stronie urzędu — musi być poinformowana, że rozmawia z AI, chyba że jest to oczywiste. Po drugie, treści generowane przez AI (obrazy, nagrania, tekst) podlegają obowiązkom oznaczania; dla systemów generatywnych obecnych na rynku przed 2 sierpnia 2026 r. nowelizacja przewiduje okres przejściowy na wdrożenie oznaczeń maszynowych do 2 grudnia 2026 r. Po trzecie — i to jest przepis, o którym urzędy wiedzą najrzadziej — tekst wygenerowany przez AI i publikowany w celu informowania o sprawach interesu publicznego wymaga ujawnienia, że powstał z użyciem AI. Obowiązek ten nie ma jednak zastosowania, gdy treść przeszła weryfikację przez człowieka, a odpowiedzialność redakcyjną ponosi konkretna osoba lub podmiot. Urząd, który weryfikuje i autoryzuje komunikaty przed publikacją, mieści się w tym wyjątku — warto jednak, by ten proces był opisany, a nie domyślny.

Naruszenia obowiązków przejrzystości podlegają karom — w rozporządzeniu przewidziano górny pułap do 15 mln EUR lub 3% światowego obrotu.

Co przesunięto na 2 grudnia 2027 r. — i kogo to realnie dotyczy

Przesunięcie obejmuje pełen pakiet obowiązków dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III. W kontekście samorządu trzy kategorie z tego załącznika mają praktyczne znaczenie. Pierwsza to systemy używane przez organy publiczne do oceny uprawnień do świadczeń i usług publicznych — ich przyznawania, ograniczania, cofania lub żądania zwrotu (np. algorytmiczna ocena wniosków o pomoc społeczną). Druga to edukacja: systemy decydujące o przyjęciu do szkół, oceniające wyniki nauki lub nadzorujące egzaminy — istotne dla gmin i powiatów jako organów prowadzących. Trzecia to zatrudnienie: AI używana do rekrutacji, selekcji kandydatów lub oceny pracowników samego urzędu.

Jeżeli urząd korzysta z systemu należącego do tych kategorii, od 2 grudnia 2027 r. będzie związany obowiązkami podmiotu stosującego (art. 26): zapewnieniem nadzoru człowieka o odpowiednich kompetencjach, monitorowaniem działania systemu, przechowywaniem logów oraz poinformowaniem pracowników przed uruchomieniem systemu, który ich dotyczy. Organ publiczny będzie musiał dodatkowo przeprowadzić przed pierwszym użyciem ocenę skutków dla praw podstawowych (FRIA, art. 27) — dokument opisujący m.in. procesy, w których system będzie używany, kategorie osób, na które wpływa, ryzyka szkód i środki nadzoru — oraz zarejestrować używanie systemu w unijnej bazie danych (art. 49 ust. 3). Przepisy są tu jednoznaczne: organ publiczny nie może korzystać z systemu wysokiego ryzyka, który nie został zarejestrowany w bazie.

Równie ważne jest to, czego załącznik III nie obejmuje. Zgodnie z art. 6 ust. 3 system nie jest traktowany jako wysokiego ryzyka, jeżeli wykonuje wąskie zadanie proceduralne lub przygotowawcze i nie wpływa istotnie na wynik decyzji. Motyw 53 rozporządzenia wymienia przykłady: klasyfikowanie przychodzących pism, porządkowanie danych, poprawianie języka już przygotowanego dokumentu, tłumaczenia, indeksowanie i wyszukiwanie dokumentów. To w praktyce opis codziennych zastosowań asystenta AI w pracy urzędnika. Narzędzie, które wspiera pracownika w wyszukiwaniu podstawy prawnej czy redagowaniu pisma, a decyzję pozostawia człowiekowi, nie podlega obowiązkom dla systemów wysokiego ryzyka — ani teraz, ani po 2 grudnia 2027 r. Granicą jest sposób użycia: to samo narzędzie zastosowane do oceny wniosków mieszkańców albo do preselekcji CV zmienia kwalifikację.

Polska warstwa: ustawa o systemach sztucznej inteligencji i KRiBSI

Równolegle do zmian unijnych sfinalizowała się polska ustawa wdrażająca AI Act. Sejm przyjął ją 11 czerwca 2026 r., Senat 25 czerwca zaproponował poprawki, 3 lipca Sejm zakończył prace parlamentarne, a 24 lipca 2026 r. Prezydent podpisał ustawę — bez weta.

Ustawa powołuje Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) — organ nadzoru rynku dla AI Act w Polsce. KRiBSI będzie prowadzić kontrole, rozpatrywać skargi, nakładać kary administracyjne (do 35 mln EUR lub 7% obrotu za praktyki zakazane), wydawać interpretacje indywidualne oraz prowadzić piaskownice regulacyjne, z których będą mogły korzystać także jednostki administracji. Przewodniczący Komisji ma zostać powołany w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie — realnie październik 2026 r. — a pełny skład i regularna działalność Komisji mają ruszyć w ciągu trzech miesięcy, czyli listopad 2026 r.

Co urząd powinien zrobić teraz

Przesunięcie terminu nie zmienia kierunku — daje czas na przygotowanie się bez presji. Sensowna kolejność działań wygląda tak. Najpierw inwentaryzacja pod kątem AI Act: urząd sprawdza nie tylko, kto używa AI (o tym pisaliśmy przy audycie MSWiA), ale też do czego — czy któreś zastosowanie wpływa na decyzje wobec mieszkańców, uczniów lub pracowników, bo to wyznacza granicę wysokiego ryzyka. Następnie kompetencje: obowiązek z art. 4 działa już dziś, więc szkolenie i zasady korzystania z AI to nie przygotowanie na przyszłość, lecz spełnianie obowiązku bieżącego. Dalej przejrzystość, która obowiązuje od 2 sierpnia 2026 r.: przegląd chatbotów skierowanych do mieszkańców (czy informują, że są AI) i procesu publikacji treści przygotowywanych z pomocą AI (czy jest weryfikacja i odpowiedzialność redakcyjna). Wreszcie kalendarz: jeżeli urząd planuje systemy z załącznika III, FRIA i rejestrację trzeba zaplanować przed grudniem 2027 r., a start KRiBSI warto obserwować, bo to do niej trafią pierwsze sprawy.

Skala wyzwania jest przy tym dobrze udokumentowana: regulamin korzystania z AI ma dziś zaledwie 8% samorządów (sondaż Fundacji Miasto i Związku Miast Polskich „AI w Jednostkach Samorządu Terytorialnego”, 2025), podczas gdy z AI zawodowo korzysta już niemal połowa urzędników — 46% według raportu NASK.

Webinarium: bezpieczne AI w administracji publicznej — 24 września 2026, godz. 9:00–11:00. Część prawna omawia AI Act, RODO i KPA w praktyce urzędu, druga część to pokazy działających asystentów. Online, bezpłatnie. Zapisz się na webinarium →

Neon Public powstał po to, by urząd mógł korzystać z AI w modelu, który AI Act traktuje łagodnie, a kontrola i odpowiedzialność pozostają po stronie człowieka: asystent wspiera urzędnika w analizie przepisów, orzecznictwa i dokumentów, ze wskazaniem podstawy prawnej — nie podejmuje decyzji wobec mieszkańców. Dane organizacji pozostają w Polsce, a przetwarzanie modelowe odbywa się w UE, na podstawie umów wykluczających trenowanie na danych urzędu. Jeśli chcesz zobaczyć, jak to działa w praktyce, umów bezpłatną prezentację — rozmowę przeprowadzi ekspert, nie handlowiec.

Źródła: Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act) — tekst; nowelizacja („Digital Omnibus on AI”, rozporządzenie (UE) 2026/1744) — komunikaty Rady UE z 7 maja i 29 czerwca 2026 r., przebieg procedury 2025/0359(COD) oraz publikacja w Dzienniku Urzędowym UE 24.07.2026 — EU Law Live; ustawa o systemach sztucznej inteligencji — relacje rp.pl (11.06.2026), wnp.pl (3.07.2026) i podpis Prezydenta 24.07.2026 — prawo.pl; raport NASK – PIB „AI w e-administracji publicznej – perspektywa urzędników i instytucji” (marzec 2026) — nask.pl; sondaż Fundacji Miasto i Związku Miast Polskich „AI w Jednostkach Samorządu Terytorialnego” (2025), za prawo.pl (26.02.2026); przygotowanie JST — prawo.pl (6.07.2026).